Δευτέρα, 29 Οκτωβρίου 2007

Εθνικισμός: μια προσέγγιση.

Θα ήταν, ίσως, πιό σωστό να μιλάμε για έναν μεταμοντέρνο εθνικισμό, που ξεπερνά τις μεγαλόστομες διηγήσεις και επικεντρώνεται στην ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα του κάθε λαού στον χώρο του, στην ιδιοσυστασία δηλαδή των εθνών που συναπαρτίζουν τον ανθρώπινο πολιτισμό, ξεπερνώντας ακόμη κι αυτές τις θετικιστικές, αλλά και μαρξιστικές, προσεγγίσεις. Ο μεταμοντέρνος αυτός εθνικισμός βοηθά στην αντίληψη πως η ιστορία διαμορφώνεται με βάση τις αντιθέσεις, τις συγκρούσεις, αλλά και τις συνθέσεις, όχι μόνον των κοινωνικών τάξεων, των οικονομικών και κοινωνικών δομών και της εργασίας ως βάσης της κοινωνικής συγκρότησης: τονίζεται, σε μια διαφορετική ωστόσο βάση απ' εκείνη του ρομαντικού εθνικισμού, η σημασία της εθνικότητας, της φυλής, της θρησκείας, της ιστορικότητας.
Μολαταύτα, δεν θα πρέπει να γίνονται παρανοήσεις αυτού του μεταμοντέρνου εθνικισμού και των ζευγμάτων που επιχειρεί ανάμεσα στις ίδιες τις εννοιολογικές αντιφάσεις του εθνικισμού και στον "επανορθωτικό" εθνικισμό, που προβάλλεται από την επελαύνουσα λαϊκή ευρωπαϊκή δεξιά.
Με τη λογική αυτή, το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο, που ξεπερνά τους πολιτικούς περιορισμούς του εθνοκράτους, και η συνακόλουθη πολιτική ρύθμιση της Νέας Τάξης, νοούνται ως μια καπιταλιστική φάση ανάπτυξης, η οποία είχε ήδη προβλεφθεί από τον Μαρξ, μια διαδικασία, δηλαδή, καπιταλιστικού μετασχηματισμού. Για κάποιον μελετητή του μαρξισμού, η παγκοσμιοποίηση, αλλά και η πολιτική της Νέας Τάξης, αποτελούν μια απολύτως αναμενόμενη ιστορική εξέλιξη, στο πλαίσιο των καπιταλιστικών ολοκληρώσεων.
Ο μεταμοντέρνος εθνικισμός, υπ' αυτή την έννοια και ξεπερνώντας ίσως αυτές τις ίδιες τις μαρξιστικές προσεγγίσεις, δεν προβάλλεται ως "μέσον" αποκατάστασης μιας ιστορικής, κοινωνικής και πολιτικής παράδοσης, αλλά ως μια διαφορετική προσέγγιση αντίληψης κι ερμηνείας της σημερινής πραγματικότητας: πράγματι, σε πείσμα των βασικών αρχών του Διαφωτισμού, που προέβαλε εμφατικά το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού και τη θεώρηση της ιστορίας ως "όλον", αλλά και σε πείσμα των μαρξιστικών προσεγγίσεων που προέβαλαν τις ταξικές διαφορές ως κινητήριο μοχλό της ιστορικής εξέλιξης και την εργασία ως θεμέλιο της κοινωνικής συγκρότησης, οι, ευρωπαϊκοί κυρίως, λαοί σήμερα δείχνουν να αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο τη σημασία της εθνικής ιδιοσυστασίας, της θρησκευτικής και πολιτισμικής ιδιαιτερότητας, την εξέχουσα ιστορική και πολιτισμική σημασία της τοπικής ιδιαιτερότητας και της πολιτισμικής διαφορετικότητας ως ισάξιους παράγοντες της ιστορικής και πολιτισμικής εξέλιξης, μαζί με τις πολιτικο-οικονομικές παραμέτρους.
Κοντολογίς, ο ανθρώπινος πολιτισμός θεωρείται πλέον μέσα από ένα καλειδοσκόπιο, όπου το διεθνές αλληλεπιδρά με το τοπικό και τανάπαλιν, μια προσέγγιση στην οποία ο εθνικισμός, ως πολιτική ιδεολογία κι όχι ως ρομαντικό ιδεολόγημα, κατέχει μια εξέχουσα θέση σαν σύγχρονο εργαλείο ερμηνείας της πραγματικότητας, σαν μια βασική παράμετρος ερμηνείας κι ανάλυσης τοπικών αφηγήσεων, κι όχι σαν αστικο-καπιταλιστικό, αντιδραστικό, δεκανίκι.
Έτσι, είναι νομίζω λάθος να προβάλλουμε τον εθνικισμό αποκλειστικά ως ένα "λάβαρο" αντίστασης απέναντι στον καπιταλιστικό ολοκληρωτισμό και την συνακόλουθη νεοταξική πολιτική ρύθμιση. Μια τέτοια μονομερής προσέγγιση προβάλλει τον εθνικισμό ως μια "επανορθωτική" διαδικασία σε προηγούμενα μοντέλα καπιταλιστικής ανάπτυξης.
Το σωστό, νομίζω, είναι να δούμε τον εθνικισμό, όπως και τον μαρξισμό, ως "εργαλείο" σκέψης, ανάλυσης κι ερμηνείας της σύγχρονης πραγματικότητας, έτσι που να μπορέσουμε, τελικά, να βρούμε τους τρόπους ουσιαστικής και αποτελεσματικής πολιτικής δράσης ως αντίσταση απέναντι στον επιχειρούμενο νεοταξικό ολοκληρωτισμό και στις νέες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ανισότητες που φέρνει στο προσκήνιο της ιστορίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια: