Κυριακή, 1 Νοεμβρίου 2009

Οι κυρ Ιάκωβοι κι οι κυρ Δωρόθεοι...


Με αφορμή το βιβλίο του Θ.Δ. Παναγόπουλου, Τα Ψιλά Γράμματα της Ιστορίας, εκδ. Ενάλιος, απ' όπου και παραθέτω τις περισσότερες πληροφορίες, θα ήθελα να σας διηγηθώ μια ιστορία. Μια ιστορία που περιλαμβάνει απ' τη μια τον Μεγάλο Δάσκαλο του Γένους, Βενιαμίν τον Λέσβιο, κι απ' την άλλη τον κυρ Ιάκωβο, τον κυρ Δωρόθεο, τον κυρ Πάριο κι άλλους τέτοιους εκκλησιαστικούς "φωστήρες και πατέρες".
Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος γεννήθηκε, που λέτε, στο Πλωμάρι γύρω στα 1760. Από πιτσιρίκος είχε έφεση για μάθηση και, όπως όλα τα φτωχόπαιδα, ο μόνος δρόμος για να μορφωθεί ήταν να καλογερέψει.
Βλέπετε, η μοίρα του κολίγου, την εποχή εκείνη, ήταν να παραμείνει κολίγος: "κολίγα γιος του παππού μου ο παππούς, κολίγα γιος του παππού μου ο πατέρας κι ο παππούς μου κολίγας κι αυτός". Αν ήσουν το παιδί ενός πλούσιου εμπόρου ή ενός αξιωματούχου της οθωμανικής διοίκησης, ενός Φαναριώτης ας πούμε, ή το παιδί ενός κοτζάμπαση είχες ελπίδες να σπουδάσεις, να μορφωθείς, την εποχή εκείνη. Μα αν ήσουν γιος ενός κολίγα, στην καλύτερη περίπτωση να μάθαινες τα κολλυβογράμματα που "δίδασκαν" οι, κατά βάση αμόρφωτοι, παπάδες στα φτωχόπαιδα, αφού τέλειωναν με τις δουλειές τους στα χωράφια όπου βοηθούσαν τους πατεράδες τους.
Κι έτσι, ο Βενιαμίν ο Λέσβιος καλογέρεψε στις Κυδωνιές, όπου ηγούμενος ήταν κάποιος θείος του.
Αλλά ο μικρός ήταν σπίρτο, είχε και τις πλάτες του θειού του, κι έτσι βρέθηκε, καλογεράκι, να σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Και μετά πήγε και σπούδασε στο Πολυτεχνείο του Παρισιού. Μετά πήγε και στην Αγγλία, όπου παρακολούθησε μαθήματα αστρονομίας.
Βάλτε με το μυαλό σας για ποια εποχή μιλάμε: τον καιρό εκείνο γινόντουσαν πατριάρχες που δε γνώριζαν καλά καλά να διαβάσουν, ενώ αν ήξερες να διαβάζεις και να κάνεις τις τέσσερις βασικές αριθμητικές πράξεις λογιζόσουν για σπουδαίος και με μόρφωση ολκής .
Τέλος πάντων, στο Παρίσι ο Βενιαμίν ο Λέσβιος μπήκε στον κύκλο του Κοραή και συνδέθηκε στενά με τον ελληνισμό της διασποράς. Μετά τις σπουδές του στην Αγγλία, γύρισε στις Κυδωνιές κι άρχισε να διδάσκει φιλοσοφία, άλγεβρα, φυσική κι αστρονομία στους σπουδαστές της Σχολής των Κυδωνιών.
Μεγάλη υπόθεση!
Την εποχή εκείνη τέτοιοι δάσκαλοι σπάνιζαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Απ' όλα τα Βαλκάνια συνέρρεαν μαθητές για να τους διδάξει ο Βενιαμίν ο Λέσβιος, που στο μεταξύ είχε γίνει διευθυντής της Σχολής, που την μετονόμασε σε Ακαδημία. Όπως ίσως θα ξέρετε, οι Ακαδημίες σκοπεύουν κυρίως στην έρευνα και δεν είναι τυχαίο που ο Βενιαμίν ο Λέσβιος ονόμασε έτσι το σχολειό του.
Τέσπα, η Ακαδημία των Κυδωνιών πολύ γρήγορα έγινε το σημαντικότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα της Ανατολής. Εκατοντάδες Ελληνόπουλα, και όχι μόνον, μορφώθηκαν απ' τον Βενιαμίν τον Λέσβιο, που τους μεταλαμπάδευσε την σύγχρονη γνώση της εποχής του. Πολλοί υποστηρίζουν πως η συμβολή του Βενιαμίν του Λέσβιου στην μόρφωση του Γένους μπορεί να συγκριθεί μόνον με το έργο του Κοραή. Ο Παπανούτσος γράφει πως το μορφωτικό σύστημα του Βενιαμίν του Λέσβιου κι η φιλοσοφία του τον έφεραν στην πρωτοπορία της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης και διανόησης.
Κρατάτε σημειώσεις: όλα αυτά συμβαίνουν τον 19ο αιώνα.
Και τότε...επενέβει το παπαδαριό!
Οι διδασκαλίες του Βενιαμίν του Λέσβιου θεωρήθηκαν "αθεϊστικές", καθώς συνέβη και με τις διδασκαλίες άλλων μεγάλων δασκάλων του Γένους, όπως του Κοραή, του Καΐρη, του Ανθρακίτη, του Βούλγαρη κλπ. "Αλλοίωναν", όλες αυτές οι καινοφανείς ιδέες, "την ορθή πίστη του ποιμνίου".
Και ποιες ήσαν οι "αθεϊστικές" ιδέες του Βενιαμίν του Λέσβιου;
Το "κατηγορητήριο", περί Αθεΐας, το συνέταξε ένας άλλος καλόγερος, ένας αγράμματος χριστιανοταλιμπάν, ονόματι Αθανάσιος ο Πάριος:
    "Ο αγιορείτης ιερομόναχος Βενιαμίν ο Λέσβιος καταγγέλεται επί αθεϊστικώ ορθολογισμό, αιρέσει και κακοδοξία, διότι διδάσκει τας κατωτέρω πλάνες, αίτινες τας ψυχάς των μαθητών δηλητιριάζουσι: α) Η γη κινείται, ενώ ο ήλιος παραμένει ακίνητος, και β) τα ουράνια σώματα κατοικούνται υπό άλλων όντων."
Τι δίδασκε, όμως, στ' αλήθεια ο Βενιαμίν ο Λέσβιος (κρατάτε σημειώσεις, μιλάμε για Βαλκάνια τον 19ο αιώνα):
    "Δυνάμει της ερεύνης των συγχρόνων εισηγούμαι την αντικατάστασιν του απηρχαιομένου και αντιεπιστημονικού Πτολεμαϊκού συστήματος, το οποίον απαιτεί αναποδείκτως την περιφοράν του ηλίου περί την γην, δια του σωστού κι επιστημονικώς αποδεδειγμένου Κοπερνίκειου, το οποίον δια αστρονομικών αποδείξεων θέλει την γην να περιστρέφεται περί τον ήλιον". Δεύτερον: "Ουδείς αποκλείει να υπάρχη ζωή εις άλλους πλανήτας, εφ' όσον συντρέχουν λόγοι διατηρήσεώς της, άρα και άλλα όντα θα ηδύναντο να κατοικούν εκεί" Τρίτον: "Είναι δυνατόν να υπάρξη κατασκευαζόμενον εν αερόπλοιον δια την μεταφοράν των κατοίκων της γης εις άλλους πλανήτας, δια να κατοικήσουν εκεί, εφ' όσον υπάρχουν αι φυσικαί προϋποθέσεις διατηρήσεως της ανθρώπινης ζωής"
Αυτές ήσαν οι "Αθεΐες" του Βενιαμίν του Λέσβιου, κατά τον Αθανάσιο τον Πάριο.
Στήθηκε ειδικό εκκλησιαστικό δικαστήριο, ήρθε κι ένας δεσπότης για ανακριτής, ο Εφέσου Διονύσιος.
Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος κρίθηκε ένοχος για αθεΐα, διώχτηκε απ' την Ακαδημία κι αποσχηματίστηκε. Του παρήγγειλαν, μάλιστα, "να μην τολμήσει εις το εξής να επαναλάβη το τοιούτον σύστημα εις διδασκαλίαν εμμέσως και αμέσως, κρυφίως ή φανερώς"!
Στη θέση του, στην Ακαδημία, στάλθηκαν απ' τον Πατριάρχη της Συνόδου, δυο ιεροκήρυκες: ο κυρ Δωρόθεος κι ο κυρ Ιάκωβος, "θεοσεβής, δόκιμος και πεπαιδευμένος εκ των Θείων Γραφών και κανονικών Πατέρων της Εκκλησίας", για να "διαφωτίσουν και να επαναφέρουν" το σχολικό ποίμνιο, μαθητές και δασκάλους, εις την "ευθείαν οδόν", να αναιρέσουν δε, όσα ο πρώην δάσκαλος Βενιαμίν δίδασκε, περί της περιφοράς της Γης γύρω απ΄τον Ήλιο και περί της υπάρξεως ζωής σε άλλους πλανήτες, διότι η διδασκαλία αυτή ήταν "αντιμέτωπος στην Αγία Γραφή και στην Ιερά Παράδοση"!
Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος πήγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου παρέδιδε ιδιαίτερα μαθήματα κατ' οίκον, στην συνέχεια βρέθηκε στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, όπου μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία, και κατέληξε στην Πελοπόννησο, όπου συμμετείχε στην Επανάσταση, "δίδαξε, ξεσήκωσε, ενθουσίασε, βοήθησε και πέθανε στο Ναύπλιο από τύφο το 1824".
Κλείνω με τα λόγια του συγγραφέα, Θ.Δ. Παναγόπουλου:
    "Αυτή είναι η ιστορία ενός αληθινού, Μεγάλου Έλληνα, υπόδειγμα και παράδειγμα που δικαίως καθιερώθηκε, ως ένας απ' τους μεγάλους δάσκαλους του Γένους. Τους άλλους, τους Πάριους, τους κυρ-Ιάκωβους και κυρ-Δωρόθεους τους χαρίζουμε σε αυτούς που τους ανήκουν και να τους χαίρονται έτσι αγιοποιημένους, όπως τους έχουν καταντήσει"

Δεν υπάρχουν σχόλια: